पुण्यातल्या दुकानांसाठी बिलिंग सॉफ्टवेअर.

पुण्याचा किराणा व्यापार आजही जुन्या शहराने आखलेल्या नकाशाप्रमाणेच चालतो. फळं, भाज्या, फुलं, धान्य आणि इतर किराणा मालाचा घाऊक बाजार गुलटेकडीजवळच्या श्री छत्रपती शिवाजी मार्केट यार्डमध्ये आहे, शहराच्या दक्षिण टोकाला स्वारगेटच्या जवळ. महाराष्ट्र कृषी उत्पन्न पणन अधिनियम 1963 अंतर्गत निवडून आलेली कृषी उत्पन्न बाजार समिती हा बाजार चालवते, आणि इथे हजाराहून कितीतरी जास्त व्यापारी आहेत. किराणा किंवा जनरल स्टोअर चालवणाऱ्यासाठी धान्य, डाळी आणि मसाल्यांची मोठी खरेदी साधारणपणे इथेच होते. हा बाजार आधी बुधवार पेठेतल्या जुन्या मंडईत भरायचा, आणि 1980 मध्ये तो गुलटेकडीला हलवला गेला.

घाऊक व्यापारी निघून गेले तरी मंडई शांत झाली नाही. शुक्रवार पेठेतली महात्मा फुले मंडई, जिचं बांधकाम 1882 पासून सुरू झालं, आजही पुण्यातली सगळ्यात मोठी किरकोळ भाजी मंडई मानली जाते, आणि तिथे पाचशेहून जास्त गाळे आहेत. तिथून चालत थोड्याच अंतरावर तुळशीबाग आहे, जिथे मराठी घरातल्या स्वयंपाकघराला आणि देवघराला लागणारं सगळं मिळतं: स्वयंपाकाचं सामान, कॉस्मेटिक्स, घरगुती वस्तू आणि पूजेचं साहित्य. ती जुन्या शहराच्या पेठांमध्ये आहे, आणि बाजीराव रोड, लक्ष्मी रोड आणि शनिपारला शिवाजी रोडशी जोडणाऱ्या रस्त्यावरून तिथे जाता येतं.

दुकानाच्या काउंटरसाठी बाजारांच्या या साखळीचा अर्थ असा की माल मोठ्या प्रमाणात आणि कमी-जास्त लॉटमध्ये येतो. मार्केट यार्डच्या एका फेरीत तांदूळ, डाळ आणि साखरेची पोती येतात, जी आधी गोडाऊनमध्ये जातात आणि मग थोडी थोडी, काही किलो करत शेल्फवर येतात. Bazaar IQ शेल्फवरचा स्टॉक आणि गोडाऊनमधला स्टॉक वेगवेगळा मोजतं, त्यामुळे प्रत्येक पोतं न उघडता मालकाला शेल्फवर काय आहे आणि मागच्या खोलीत अजून काय शिल्लक आहे ते दिसतं. पॅकबंद माल फोनच्या कॅमेऱ्याने बारकोड स्कॅन करून बिल होतो, आणि कॅटलॉगमध्ये अजून नसलेल्या वस्तूचंही बिल करता येतं, त्यामुळे वापराचा पहिला दिवस परिपूर्ण प्रॉडक्ट लिस्ट तयार होण्याची वाट पाहत थांबत नाही.

पुण्यातल्या बहुतेक काउंटरवर कामाची भाषा मराठीच असते. ॲप मराठीसोबतच हिंदी, गुजराती आणि इंग्रजीतही चालतं, त्यामुळे नवीन मदतनीस त्याला सगळ्यात सहज वाचता येणाऱ्या भाषेत बिल करू शकतो. महाराष्ट्रात नोंदणी झालेला प्रत्येक GSTIN 27 या राज्य कोडने सुरू होतो. दुकान रेग्युलर GST डीलर असेल, तर त्याची बिलं HSN कोड असलेले आणि टॅक्स CGST व SGST मध्ये विभागलेले टॅक्स इन्व्हॉइस म्हणून निघतात. कंपोझिशन योजनेतल्या दुकानांना कायद्याने आवश्यक असलेली कंपोझिशनची ओळ असलेलं बिल ऑफ सप्लाय मिळतं, आणि अजिबात नोंदणी नसलेली दुकानं साधा कॅश मेमो छापतात. त्याच गल्लीतलं किंवा सोसायटीतलं नेहमीचं गिऱ्हाईक बऱ्याचदा उधारीवर माल घेतं, आणि खाते हे बिलिंगचाच भाग आहे, त्यामुळे बिल सेव्ह होताच उधारीची विक्री त्या गिऱ्हाईकाच्या चालू बाकीत जोडली जाते.